|
|
|
|
Socijalna medicina Strategija razvoja zdravstvene zaštite u Beogradu do 2010. godine Primarna zdravstvena zaštita - domovi zdravlja (izvod iz Strategije) Uprava grada Beograda, u skladu sa preuzimanjem osnivačkih prava nad domovima zdravlja, zavodima na primarnom nivou obavljanja zdravstvene delatnosti i kliničko-bolničkim centrima u Beogradu, od januara 2007. godine, sagledala je potrebu izrade Strategije razvoja zdravstvene zaštite u Beogradu do 2010. godine. Izrada ovog strateškog dokumenta poverena je radnoj grupi sačinjenoj od predstavnika Gradskog zavoda za javno zdravlje i Sekretarijata za zdravstvo. Imajući u vidu značaj doma zdravlja, koji prema aktuelnoj zakonskoj regulativi sprovodi primarnu zdravstvenu zaštitu za stanovništvo jedne opštine i obezbeđuje institucionalni okvir primarne zdravstvene zaštite, pristupilo se izradi dokumenta, pod nazivom Strategija razvoja zdravstvene zaštite u Beogradu do 2010. godine - prvi deo: primarna zdravstvena zaštite - domovi zdravlja (u daljem tekstu: Strategija). Ovo je prvi dokument, za kojim slede još dva strateška dokumenta koja će se odnositi na razvoj kliničko-bolničkih centara, a zatim i zavoda na primarnom nivou obavljanja zdravstvene delatnosti. Primarna zdravstvena zaštita predstavlja prvi nivo kontakta pojedinca, porodice i zajednice sa sistemom nacionalne zdravstvene zaštite, a približava se, što je moguće više, mestu gde ljudi žive i rade i predstavlja prvi element procesa kontinuirane zdravstvene zaštite (Deklaracija iz Alma Ate, SZO, 1978.). Primarna zdravstvena zaštita, kao integralni deo sveobuhvatnog sistema zdravstvene zaštite i nukleus tog sistema, orijentisana je na: - odgovornost za celokupno stanovništvo, a ne samo za pojedince; - usmerenost prema porodici, očuvanju i unapređenju zdravlja njenih članova; - razvoj mehanizama za unapređenje kvaliteta zaštite koja se pruža korisnicima; - davaoce usluga koji imaju multiple zadatke, a zajednica je uključena u odlučivanje. Zasniva se na izabranom lekaru i njegovom timu. Oni predstavljaju "čuvare kapije" za ulaz u sistem. Primarna zdravstvena zaštita: - obezbeđuje rešenja za preko 85% zdravstvenih problema u populaciji; - predstavlja prvi kontakt sa zdravstvenom službom; - blisko je locirana, orijentisana ka pojedincu, porodici i zajednici, sa efektivnim komunikacijama; - obezbeđuje kontinuitet određen potrebama pacijenta, rešava akutne i hronične poremećaje zdravlja; - ima relativno nisku cenu koštanja; - podrazumeva multisektorsku saradnju; - akcenat stavlja na promociju zdravlja i prevenciju; - primenjuje odgovarajuće tehnologije za zdravlje. Usvajanje Zakona o zdravstvenoj zaštiti i osnovna opredeljenja u reformi sistema zdravstvene zaštite Srbije, kao i projekti međunarodnih organizacija koje finansira Evropska Unija, Evropska investiciona banka i Svetska Banka, iniciraju i podstiču razvoj primarne zdravstvene zaštite. Među najznačajnijim dokumentima, na čijim se osnovnim opredeljenjima i vrednostima, Strategija bazira, su: - Zdravstvena politika Srbije (februar, 2002), - Strategija i akcioni plan reforme sistema zdravstvene zaštite (mart, 2003) - nacrt, - Nacionalna strategija Srbije za pristupanje Srbije i Crne gore Evropskoj uniji (juni, 2005), - Zakon o zdravstvenoj zaštiti (decembar, 2005), - Uredba o planu mreže zdravstvenih ustanova (maj, 2006) - Pravilnik o uslovima i načinu unutrašnje organizacije zdravstvenih ustanova (maj, 2006), - Pravilnik o bližim ulovima za obavljanje zdravstvene delatnosti u zdravstvenim ustanovama i drugim oblicima zdravstvene službe (maj, 2006), a zatim i: - Međunarodna konferencija o primarnoj zdravstvenoj zaštiti, (Alma Ata 1978), - Povelja o promociji zdravlja (Otava, 1986), - Zdravstvene reforme u Evropi, SZO (1996), - Ljubljanska povelja o reformi zdravstvenih sistema, SZO (1996), - Četvrta međunarodna konferencija o promociji zdravlja, (Džakarta 1997), - Evropska strategija SZO "Regionalno zdravlje - 21 cilj za 21. Vek" (1999), - Deklaracija SZO o zdravlju stanovništva sveta (1999), - Milenijumski ciljevi razvoja UN (2000), Strategija predstavlja instrument za mobilizaciju ne samo zdravstvenog sektora, već i svih činilaca društva kao partnera u očuvanju i unapređenju zdravlja građana Beograda i rešavanju prioritetnih zdravstvenih problema. Takođe, Strategija je posebno usmerena ka unapređenju kvaliteta, efikasnosti i dostupnosti primarne zdravstvene zaštite, kao i iznalaženju novih pristupa i modela za bolje zdravlje stanovnika na lokalnom nivou. U skladu sa tim, kao glavni strateški pravci navode se: - uspostavljanje prioriteta u očuvanju i unapređenju zdravlja građana Beograda; - pomeranje težišta aktivnosti domova zdravlja sa bolesti na determinante zdravlja i faktore rizika kao uzroke oboljevanja i prevremene smrtnosti; - kreiranje aktivnosti u oblasti promocije zdravlja; - unapređenje i podrška individualnim i kolektivnim zdravim stilovima života, adekvatnim zdravstvenim i psihosocijalnim interevencijama u zajednici i efektivnom korišćenju zdravstvenih službi; - razvijanje partnerstva za zdravlje na svim nivoima. Od Strategije se očekuje da dovede do: - poboljšanja zdravstvenog stanja stanovništva; - smanjenja troškova putem porasta efikasnosti pružanja zdravstvene zaštite; - povećanja zadovoljstva korisnika radom zdravstvene službe, kao i zadovoljstva davaoca usluga; - povećanja mogućnosti izbora za korisnike i davaoce usluga u zdravstvu. Strategija je organizovana u više celina u kojima su navedene karakteristike sadašnjeg stanja u oblasti primarne zdravstvene zaštite, uočeni problemi, očekivanja u budućem periodu i definisani ciljevi koji se žele postići. Sastavni deo strategije je Akcioni plan koji sadrži razradu ciljeva, u smislu zadataka i aktivnosti, odnosno programa i projekata koje treba sačiniti, predloga indikatora za praćenje ostavarivanja postavljenih ciljeva, uz određivanje nosioca, rokova i dinamike realizacije. Strategija se odnosi posebno na zadatke domova zdravlja i lokalne zajednice, Sekretarijata za zdravlje, Uprave grada Beograda i Gradskog zavoda za javno zdravlje. Svakako da je za uspešno sprovođenje Strategije i ostvarivanje definisanih ciljeva neophodno koordinisati aktivnosti državnog i privatnog sektora, nevladinih organizacija i udruženja. Strategija će se razvijati i usavršavati tokom vremena, uz nastojanje da se prilagodi promenama, nakon pažljivih analiza i preispitivanja postignutih rezultata. Teritorija grada Beograda, kao zajednica 17 opština, prostire se na površini od 3.222 kvadratna kilometra, što čini 3,6% površine Republike Srbije. Istovremeno, u Beogradu, prema poslednjem popisu živi oko 1.600.000 stanovnika ili 21% ukupnog broja stanovnika Republike, odnosno 567.000 domaćinstava. Time uslovljena visoka gustina naseljenosti, od 490 stanovnika po kvadratnom kilometru, gotovo je pet puta veća od prosečne gustine naseljenosti u Srbiji (110). tokom proteklih tridesetak godina ukupan broj stanovnika povećan za trećinu (30,3%). Poslednju deceniju dvadesetog veka obeležilo je izrazito smanjenje stope prirodnog priraštaja, ali se broj stanovnika održavao u gotovo identičnim granicama zahvaljujući velikom mehaničkom priraštaju. Prema rezultatima popisa stanovnika iz 2002. godine, u Beogradu živi 1.576.124 stanovnika, od kojih 47,4% čine muškarci i 52,6% žene. Žene generativnog doba čine 48,6% ukupnog broja žena, odnosno 25,5% ukupnog broja stanovnika Beograda. Opšti civilizacijski tokovi, smanjenje stope nataliteta i porast stope mortaliteta koji rezultiraju smanjenjem stope prirodnog priraštaja, kao i razvoj sistema zdravstvene zaštite, doprineli su produženju života, što za posledicu ima povećanje udela starije populacije u ukupnom broju stanovnika. Ovakav trend porasta procentualne zastupljenosti stanovnika starosti od 65 godina i više prisutan je, pre svega, u centralnim gradskim opštinama Vračar (22%), Savski venac (19,5%), Stari grad (20,4%) i Voždovac (17,1%), ali se registruje i u nekim od opština van užeg gradskog jezgra, kao što su Sopot (20,1%) i Barajevo (17,3%). Isti faktori koji su doprineli produženju ljudskog veka ispoljili su nepovoljan uticaj na obnavljanje stanovništva. Stopa fertiliteta je drastično smanjena, sa 42,6% prema rezultatima popisa stanovništva 1991. godine na 38,8% prema rezultatima poslednjeg popisa iz 2002. godine. Rezultat ovakvih promena je sve manji broj najmlađih stanovnika Beograda, pa je i indeks starenja stanovništva (odnos broja starijih od 60 godina i mlađih od 20 godina) sve nepovoljniji. Ako se zna da se graničnom vrednošću ovog odnosa smatra 0,4, onda se može reći da je od 1991. godine u Beogradu prisutan trend demografskog starenja. Beograd je danas u dubokoj demografskoj starosti (prosečna starost je 40,4 godine, 20,96% je mladih do 20 godina i 21,6% starijih od 60 godina, indeks starenja 0,93). Jedino bi se za opštinu Grocka (0,7) i Lazarevac (0,8) moglo reći da imaju nešto mlađe stanovništvo, iako i one pokazuju trend nepovoljnih demografskih kretanja. Ovakva kretanja odrazila su se i na veličinu prosečnog domaćinstva u Beogradu, koja je sa 3 člana (1971. godine) smanjena na 2,8 u 2002. godini. Trend smanjenja je prisutan u svim beogradskim opštinama, ali je izraženiji u opštinama van užeg gradskog jezgra. U Beogradu je 1,3% stanovnika starijih od 10 godina nepismeno, pri čemu je broj nepismenih žena 5,5 puta veći (2,2%) od broja nepismenih muškaraca (0,4%). Osnovne smernice tekuće reforme sistema zdravstvene zaštite, koje proizilaze iz usvojene Zdravstvene politike Srbije (usvojena 01.02.2002. godine), a koje se odnose na primarnu zdravstvenu zaštitu u Srbiji su: - redefinisanje sadržaja i obima primarne zdravstvene zaštite koji će se finansirati od zdravstvenog osiguranja; - definisanje kadrovskih zahteva, potreba i neophodnih veština; - obezbeđivanje snažne dijagnostičke, terapijske i informatičke podrške; - primena definisanih vodiča dobre prakse kao efikasnih instrumenta stalnog unapređenja kvaliteta; - razvijanje uloge i aktivnosti lekara opšte medicine; - okretanje i fokusiranje ka zajednici i ka porodici; - postavljanje korisnika (pacijenta) u centar sistema zdravstvene zaštite; - finansiranje mehanizmima kapitacije; - izjednačavanje mogućnosti, prava i obaveza za privatnog i za državnog lekara. U Viziji sistema zdravstvene zaštite u Srbiji navode se vodeći principi reforme i to: - sistem zdravstvene zaštite jasno organizovan u tri funkcionalna nivoa; - jednaka pristupačnost za usluge osnovnog sadržaja i obima zdravstvene zaštite (osnovni paket zdravstvenih usluga); - visok prioritet u budućem sistemu preventivnoj i primarnoj zdravstvenoj zaštiti; - povećano učešće privatnog, profitnog i neprofitnog sektora u pružanju zdravstvene zaštite stanovništvu; - jasno definisane i razdvojene uloge korisnika, posrednika i davalaca zdravstvenih usluga; - nacionalni sistem za obezbeđivanje kvaliteta i licenciranje kao baza za promovisanje, poboljšanje, praćenje i kontrolisanje kvaliteta usluga i ustanova. Strateški ciljevi Sveobuhvatni ciljevi strategije: - Promocija, očuvanje i unapređenje zdravlja stanovništva - Postizanje jednakosti u zdravlju bez obzira na dom zdravlja u kome se zaštita ostvaruje; - Povećanje otvorenosti domova zdravlja i razvijanje aktivnog pristup ka pojedincu, porodici, zajednici, uz preuzimanje njihove odgovornosti za zdravlje; U okviru Strateških ciljeva razvoja definisani su opšti ciljevi i specifični ciljevi. Opšti i specifični ciljevi: 1. Ostvariti ujednačenost u dostupnosti, obezbeđenosti i kvalitetu zdravstvene zdravstvene zaštite 1.1. Obezbediti jednake uslove za korišćenje zdravstvene zaštite za sve građane 1.2. Unaprediti kapacitete i opremljenost domova zdravlja 1.3. Obezbediti stalno unapređenje kvaliteta zdravstvene zaštite 1.4. Podsticati razvoj, primenu i praćenje vodiča dobre prakse 1.5. Uvoditi i razvijati sistem akreditacije zdravstvenih ustanova 2. Obezbediti veću otvorenost domova zdravlja ka porodici i zajednici i razvoj aktivnog pristupa u pružanju zdravstvene zaštite zasnovane na potrebama stanovništva 2.1. Inicirati, kreirati i sprovoditi akcije u zajednici usmerene ka unapređenju i očuvanju zdravlja 2.2. U zdravstvenoj delatnosti intenzivirati razvoj modela koji podržavaju promociju zdravlja 2.3. Informisati, edukovati i osposobljavati stanovništvo u vezi sa očuvanjem zdravlja i smanjenjem faktora rizika 2.4. Sprovoditi mobilizaciju i razvijati participaciju i organizaciju zajednice za brigu o zdravlju 3. Stvarati i razvijti partnerstvo za zdravlje na lokalnom nivou između državnog, privatnog i civilnog sektora 3.1. Formirati i razvijati odbore i koalicije za javno zdravlje na lokalnom nivou 3.2. Formirati i razvijati stručne komisije za razvoj primarne zdravstvene zaštite na nivou Grada 3.3. Razvijati intersektorsku saradnju i multidisciplinarni rad 4. Stalni razvoj i edukacija ljudskih resursa 4.1. Planirati i sprovoditi program stručnog usavršavanja i kontinuirane medicinske i javno zdravstvene edukacije 4.2. Uvoditi i razvijati sistem licenciranja zdravstvenih radnika 5. Unapređivati primarnu zdravstvenu zaštitu zasnovanu na potrebama stanovništva 5.1 Pratiti zdravstveno stanje szanovništva i determinante zdravlja 5.2 Procenjivati zdravstvene potrebe, rizike i očekivanja zajednice 5.3 Inovirati, ravijati, sprovoditi i pratiti programe preventivne zdravstvene zaštite 6. Razvijati informatičko komunikacione tehnologije i zdravstveno informacioni sistem 6.1 Uvesti i razviti jedinstveni informacioni sistema na nivou primarne zdravstvene zaštite u skladu sa postojećim i novim zakonskim dokumentima 6.2 Ujednačiti elektronsko vođenje medicinske dokumenatcije među domovima zdravlja u Beogradu 6.3 Uspostaviti jedinstvenu bazu podataka za teritoriju o lečenim licima u zdravstvenimustanovama u Beogradu 6.4 Unaprediti kvalitet resursnih baza u zdravstvenim ustanovama u Beogradu (kadar, oprema, privatnici, prostor- uspostaviti) |
